Zagadnienia dotyczące polityki celnej w krajach Unii Europejskiej i poza nimi, to temat ważny dla każdego eksportera. Dlatego skupimy się na następujących zagadnieniach:
- Wewnętrzna i zewnętrzna polityka celna Unii.
- Obszar Wspólnoty i jego znaczenie.
- Procedury odprawy celnej.
Polityka celna wewnątrz UE
W porównaniu z czasem kiedy Polska była poza Unią Europejską, handel z krajami wspólnoty jest dziś niezwykle łatwy. Ma to ogromny wpływ na ożywienie gospodarcze Starego Kontynentu, w tym również Polski. Stało się tak dlatego, że UE jest przede wszystkim unią celną, opartą na solidnych fundamentach gospodarki rynkowej.
Pod względem prawnym zasady działania unii celnej regulował początkowo art. 23 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską. Nadal powołuje się na niego wielu publicystów i autorów, choć w praktyce, po 2009 roku dokument ten został zastąpiony przez Traktat z Lizbony, który jest obecnie obowiązująca wersją umowy pomiędzy krajami wspólnoty. Pod względem uwarunkowań prawnych powtarza on jednak te same zapisy.
Zgodnie z tymi zapisami unia celna objawia się przede wszystkim zakazem wprowadzania przez państwa członkowskie UE ceł przewozowych i wywozowych w handlu pomiędzy podmiotami, które mają zarejestrowaną działalność w tych krajach. Nie wolno również wprowadzać opłat, które skutkowały by takimi samymi efektami, jak cło. W tym kontekście obszar krajów Unii stanowi jeden obszar celny.
Polityka celna krajów UE została przeniesiona z państw członkowskich, na Komisję Europejską, w skład której wchodzi Dyrekcja Generalna do spraw Podatków i Unii Celnej, ustalająca zasady handlu wewnątrz Unii i cła związane z handlem z krajami spoza wspólnoty. Również dochód z ceł, które pozostały, nie jest w całości kierowany do kasy państw, biorących udział w handlu. Jedynie 25% tego dochodu pozostaje w danych krajach, zaś reszta trafia do budżetu wspólnotowego.
Warto również pamiętać o tym, że mimo iż nie ma ceł,to na rynku wewnątrzwspólnotowym pojawiają się niekiedy ograniczenia ilościowe, dotyczące wywozu niektórych towarów. Dotyczy to między innymi wyrobów objętych akcyzą, takich jak papierosy czy alkohol.
Obszar celny Wspólnoty – wyjątki
Wspólny kodeks celny Europy jest dość szczegółowym zestawem dokumentów, zawiera on więc również wyjątki od reguły. Mimo że Twoja firma jest zarejestrowana w kraju członkowskim Unii, nie oznacza to, że będziesz mógł bez cła handlować ze wszystkimi partnerami handlowymi z terenów, które pozostają w granicach Unii Europejskiej. Dzieje się tak dlatego, że obszar unii celnej nie jest w stu procentach tożsamy z terytorium UE. Warto zatem zapoznać się z wyjątkami. Może się bowiem okazać, że z jakiegoś powodu właśnie tam chciałbyś sprzedawać swoje towary. Dzięki świadomości tych wyjątków, zabezpieczysz się przed popełnieniem błędu.
Terenu należące prawnie do UE, ale nie objęte unią celną, to następujące obszary:
- Wyspy Owcze i Grenlandia – terytoria należące do Danii. Zwłaszcza przypadek Grenlandii jest wyjątkowy, ponieważ obszar ten nazywany jest „terytorium zależnym” Danii, co świadczy o jego dużej niezależności, która jednak nie powoduje, że mieszkańcy tego regionu przestają być obywatelami Królestwa Danii. Jednak od kiedy w 1982 roku Grenlandia wystąpiła ze Wspólnoty Europejskiej (poprzedniczki EU), nie jest ona wliczana w obszaru wspólnej polityki celnej.
- Wyspy Helgoland i terytorium Büsingen – terytoria należące do Niemiec, otoczone obszarem należącym do Szwajcarii, włączone do obszaru celnego tego kraju, na mocy osobnej umowy pomiędzy dwoma krajami.
- Ceuta i Melilla – hiszpańskie miasta leżące w Afryce Północnej. Oba stanowią enklawy na terytorium Maroka.
- Gujana Francuska, Gwadelupa, Martynika, Reunion, Majotta, Polinezja Francuska, Saint-Barthélemy, Saint-Martin, Saint-Pierre i Miquelon, Wallis i Futuna, Nowa Kaledonia, Francuskie Terytoria Południowe i Antarktyczne, Wyspa Clippertona – francuskie terytoria zamorskie.
- Livigno i Campione d’Italia – obszary wolnocłowe na terytorium włoskim.
Warto pamiętać, że w skład obszaru europejskiej unii celnej wchodzą dwa państwa, które nie należą do UE. Chodzi tu o Monako i San Marino.
Polityka celna w handlu poza UE
Zanim staliśmy się krajem członkowskim UE, obowiązywało polskie prawo celne, które spotykało się z odrębnymi prawami państw, z którymi handlowaliśmy. Obecnie prawo, które obowiązuje na terenie całej Unii, w tym również w Polsce, definiuje zasady dotyczące wywozu towarów z terenu obszaru celnego Wspólnoty Europejskiej i przywozu na ten teren towarów spoza niej.
Wspólna polityka celna obowiązuje nas od 1 maja 2004 roku, obowiązujące w Polsce Prawo Celne, to dokument uzupełniający szczegóły zapisane we Wspólnotowym Kodeksie Celnym.
Za egzekwowanie unijnych przepisów celnych w handlu z krajami spoza UE odpowiada służba celna. Bardzo często myli się celników ze strażą graniczna, której celem jest ochrona granic, a nie odprawy towarowe. Odprawami zajmuje się właśnie służba celna, do której kompetencji należy również określanie wartości ceł według tabel i pobór należności celnych i podatkowych, związanych z obrotem towarami w handlu zagranicznym. Wśród tych podatków jest również oplata paliwowa, budząca wiele kontrowersji.
Celnicy współpracują ze strażą graniczną w zakresie zwalczania przemytu. Zajmuje się tym specjalna komórka, znana jako Wydział Zwalczania Przestępczości Służby Celnej.
Twoja firma poza UE
Warto, żebyś zwrócił jednak uwagę na jedno sformułowanie: chodzi tu handel pomiędzy firmami, zarejestrowanymi na terenie UE. Jak zapewne pamiętasz z poprzednich lekcji, możesz być właścicielem firmy nie tylko w Polsce, czy w innych krajach Unii, ale również poza obszarem wspólnoty. Musisz pamiętać, że w takiej sytuacji, jeżeli będziesz handlował z kontrahentami z UE, zaczną cię obowiązywać procedury celne.
Te same procedury znajdą zastosowanie również w sytuacji gdy będziesz sprowadzał do swojej firmy, zarejestrowanej poza UE, surowca lub inne materiały z krajów wspólnoty. Jednak jeżeli wysyłasz swój towar z Polski do kraju poza wspólnotą, musisz odprawić go właśnie w Polsce, nawet jeżeli opuszcza granice Unii w innym miejscu. Trzeba jednak pamiętać o tym, że w tym ostatnim przypadku kierowca wiozący towar, oprócz dokumentów celnych musi mieć jeszcze dokumenty tranzytowe, pozwalające mu na przejazd z towarem po terytorium innych krajów Unii.
Odprawa towarów
Zgodnie z procedurami celnymi odprawa towarów następuje na granicy. Wtedy właśnie pobierane as opłaty celne i podatkowe (np. VAT, akcyza), które wynikają z tabeli opłat. Na ten sam towar, odprawiany w rożnych krajach UE, obowiązuje takie samo cło. Aby wysłać swój towar za granicę, trzeba dokonać odprawy, nie musi ona być jednak wykonywana dokładnie w tym momencie, w którym towar przekracza granicę. W przypadku handlu międzynarodowego bardzo często zdarza się, zwłaszcza w transporcie kołowym, że towar jest zawożony do urzędu celnego i odprawiany, a następnie zostaje zablokowany (przy użyciu plomb) dostęp do niego. Na granicy przewoźnik pokazuje jedynie podstemplowane dokumenty, a celnicy sprawdzają stan plomb. Jedynie w przypadku gdy coś budzi ich podejrzenia, mogą zerwać plomby i jeszcze raz sprawdzić ładunek.
Od 2007 roku można również dokonywać zgłoszeń wywozu za pomocą systemu komputerowego. Jest to System Kontroli Eksportu, nazywany również ECS (z angielskiego Export Control System). Za pomocą tego systemu Twoja firma może ominąć dawne procedury, w których wypełniano karty SAD (Single Administrative Document). Wysłane za pomocą systemu zawiadomienie, to nic innego jak skrócona deklaracja celna.
Przyjęcie przez urząd celny takiego zgłoszenia jest już podstawą do ewentualnego obciążenia Cię opłatami, wynikającymi z taryfikatora. Dlatego warto zgłaszać do oclenia jedynie towar, który już jest wyprodukowany, zapakowany i czeka na wysyłkę. Podczas odprawy kontrolowany jest nie tylko sam wywożony towar, ale również zgromadzona na jego temat dokumentacja. Zależnie od typu wysyłanych na eksport towarów, mogą być wymagane również dodatkowe certyfikaty i zezwolenia. Warto zatem dowiedzieć się wcześniej do jakiej kategorii należą towary, które chcesz eksportować. Pomoże to wyliczyć koszty związane z cłem, przez co łatwiej będzie Ci ustalić finalną cenę, jaką możesz zaproponować swoim zagranicznym kontrahentom.
Warto pamiętać również o tym, że przepisy dotyczące odprawy i wywozu za granicę niektórych towarów mogą się różnić również w zależności od drogi, która wyprawisz je w świat. Nieco inne będą przepisy dotyczące transportu lotniczego, morskiego, kolejowego czy kołowego. Różnice będą dotyczyły m. in. rodzaju zabezpieczeń, ale nie tylko. Niekiedy może chodzić również o czas pomiędzy wystawieniem dokumentów, a rzeczywistym opuszczeniem przez towar granic kraju.
Jeżeli celnicy na granicy stwierdza niezgodność specyfikacji z wysyłanym towarem, to w zależności od rodzaju niezgodności mogą albo zatrzymać cały transport, albo wysłać go dalej, naliczając prawidłową opłatę celna, taką, jaka od początku powinna być zapłacona. Choćby dlatego warto dbać o to, by dokumentacja jak najlepiej oddawała stan faktyczny wysyłanych produktów.
Wysyłka towarów poza obszar Unii Europejskiej wiąże się zawsze z odrobiną ryzyka. Oprócz barier wywozowych, zdarzają się również problemy przy wwozie niektórych towarów do poszczególnych krajów. Trzeba to mieć na uwadze i dokładnie zapoznać się z przepisami celnymi, które obowiązują w krajach docelowych, do których chcesz wysyłać swoje produkty.
Bibliografia:
- Bartoszewicz T., Międzynarodowa polityka celna, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Celnej, Warszawa 2005.
- Kowalski J., Ślusarczyk Z., Unia Europejska. Proces integracji europejskiej i zarys problematyki instytucjonalno-prawnej, Polskie Wydawnictwo Prawnicze IURIS, Poznań 2006.
- Nowak T., Stanisławiszyn P., Regulacje w zakresie prawa celnego i podatku akcyzowego po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej, Wydawnictwo Wolters Kluwer, Warszawa 2012.
- Piech K., Wprowadzanie towarów na obszar celny Unii Europejskiej, Wydawnictwo Wolters Kluwer, Warszawa 2012.