W celu zapewnienia konsumentom towarów o wysokiej jakości, które nie będą niebezpieczne dla zdrowia, stworzono system norm i standardów, które są opracowywane dla danego kraju lub grupy krajów. Jeżeli Twój towar ma się dobrze sprzedawać zagranica, musisz wiedzieć jakiego rodzaju normy musi spełniać. Warto również przemyśleć posiadanie odpowiedniego certyfikatu. Dlaczego? To jedno z podstawowych pytań, na które postaram się tym razem odpowiedzieć. Pozostałe, to:
- Czym są normy i standardy.
- Polska Norma, normy EU i ISO.
- Oznaczenie CE.
Czy potrzebujesz certyfikatów?
Jeżeli wydaje Ci się, że wszelkiego rodzaju normy, standardy i certyfikaty są jedynie zbędnymi procedurami, napędzającymi koniunkturę biurokratom, to przeczytaj ten rozdział ze szczególną uwagą. Być może znajdziesz tu odpowiedź na swoje wątpliwości. W jej poszukiwaniu muszę jednak odwołać się do pewnych przenośni, mam nadzieję, że będą one proste i zrozumiałe.
Kiedy idziesz na targ, żeby kupić warzywa i owoce, możesz je sobie obejrzeć, dotknąć, powąchać, a czasem nawet spróbować. U tych sprzedawców, którzy nie pozwalają na bliższe oględziny towaru, mało kto kupuje. Każdy woli raczej wiedzieć na co ma wydać swoje pieniądze, mimo że chodzi przecież o stosunkowo niewielkie kwoty.
Popatrz teraz na swoich potencjalnych klientów. Znają Twój towar ze zdjęć w internecie, być może przeczytali nawet jakieś specyfikacje. To tak, jakbyś miał kupować towar jedynie na podstawie przejrzenia jego składu. Owszem, można, ale mimo wszystko, przynajmniej za pierwszym razem warto na jego temat wiedzieć jak najwięcej, nieprawdaż? Po to właśnie stworzono normy (m. in. jedna z najpopularniejszych, czyli normy ISO), żeby na podstawie ich opisu można było dowiedzieć się jak najwięcej o produkcie, warunkach w jakich powstał i sposobie, w jaki oddziałuje on na środowisko. W przypadku certyfikatów, których posiadanie nie jest obligatoryjne, można uznać, że wystąpienie o certyfikacje jest ukłonem w kierunku klienta. W praktyce jest to również rodzaj reklamy. Jeżeli twój towar spełnia wymogi norm i jest certyfikowany, a podobny towar Twojego konkurenta nie będzie miał takich dokumentów, dla klientów będzie sprawa oczywistą, że proponujesz produkty lepsze jakościowo.
W niektórych przypadkach spełnianie określonych norm jest podstawą do dopuszczenia danego towaru do obrotu na terenie kraju. Wprawdzie w przypadku norm wprowadzonych na terenie Unii Europejskiej, które obowiązują w poszczególnych krajach wspólnoty, zazwyczaj tak nie jest, jednak w praktyce może się okazać, że kontrahenci ze znacznie większą ufnością przyjmą Twój towar, jeżeli jego dokumentacja będzie posiadać odpowiednie oznaczenie, związane z certyfikatami, wydanymi przez jednostkę uprawnioną do testowania zgodności z normami.
Normy czy standardy
Różnica pomiędzy normami a standardami jest dość mglista. Bardzo często mówi się o standardach unijnych, mając w gruncie rzeczy na myśli założenie norm. Jest to sformułowanie o wiele częściej pojawiające się w mowie potocznej, niż w precyzyjnym języku opisu prawnego. W tym drugim przypadku używa się zazwyczaj sformułowania „standaryzacja”, opisującego działalność mającą na celu dostosowanie produktu lub procesów produkcyjnych do pewnych wspólnych wartości rozumianych jako standard. Te wartości zazwyczaj wrastają z potrzeby promowania pozytywnych praktyk przez konkretne branże, które wypracowują własne reguły, i to właśnie je zazwyczaj nazywamy standardami.
Natomiast normy są już konkretnymi przepisami, które nawet jeżeli są jedynie propozycją, czyli nie obejmuje ich bezpośrednia presja prawna, to mają formę prawną. Objawia się to skonkretyzowanym językiem, dokładnie opisującym procedury, które trzeba wdrożyć, żeby otrzymać odpowiedni certyfikat, dokumentujący przestrzeganie tych norm.
W pewnym uproszczeniu możemy uznać, że standardy są raczej propozycjami branżowymi, a normy, to szczegółowe ustalenia, jednak dotyczące o wiele szerszego zakresu tematów, ubrane w poważne sformułowania. W wielu przypadkach normy sankcjonują funkcjonujące już wcześniej standardy, ubierając je w sztywne, sformalizowane reguły.
Polska Norma i normy unijne
O Polskiej Normie (opisywana symbolem PN) słyszał każdy, kto choć raz zetknął się bliżej z produkcją przeznaczoną na sprzedaż na terenie kraju.
Są to normy krajowe, wprowadzane przez Polski Komitet Normalizacyjny (PKN). Od 2003 roku stosowanie większości norm jest wprawdzie dobrowolne, ale nie dotyczy to czynności związanych z pobieraniem środków publicznych na działalność, podlegająca ustawie „Prawo zamówień publicznych”. W wielu branżach istnieje jednak silna presja, nieomal wykluczająca z rynku producentów, którzy działają niezgodnie z PN.
Standaryzacja polega na stworzeniu wspólnych konwencji, które mają pomóc sprawnie współpracować z podmiotami z innych części świata. Polska, jako kraj należący do Unii Europejskiej, uczestniczy w międzynarodowej normalizacji, poprzez uznanie norm unijnych i stopniowe wprowadzane ich do katalogu Polskich Norm (opisywane jako PN/EN). Od 1 maja 2004 r. PKN pracuje nad tłumaczeniem i wprowadzaniem europejskiego systemu normatywnego do polskich standardów. Jest to uwarunkowaniem treścią traktatu akcesyjnego do Unii Europejskiej.
Normy ISO
Najbardziej interesującym Cię standardem będą zapewne normy ISO, najbardziej znane spośród używanych na terenie Unii Europejskiej. ISO (z angielskiego International Organization for Standardization – Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna) to organizacja nadająca międzynarodowe certyfikaty, jej filie znajdują się w wielu krajach. Wszędzie tam gdzie obowiązują ich normy, warto dysponować odpowiednie certyfikatem, poświadczającym zgodność z tym standardem.
Warto zapamiętać, że choć pochodzenie nazwy ISO wywodzi się od skrótu anglojęzycznego rozwinięcia, to jednak nie jest to tzw. „skrótowiec”. W praktyce oznacza to, że nie przekładamy tej nazwy na polski i nie tworzymy nowego skrótu w wersji polskiej. Aby uniknąć wielorakości oznaczeń w różnych krajach, postanowiono, że we wszystkich językach utrzyma się ISO, jako nazwę własną, dzięki czemu na certyfikowanych wyrobach w każdym przypadku będzie widniało takie samo oznaczenie. W dokumentach dotyczących polityki ISO, możemy również przyjąć, że dopuszczalna jest interpretacja, stwierdzająca że nazwa ISO pochodzi od greckiego „isos” („ίσος”), co oznacza „równość”.
Pod względem prawnym ISO jest zarejestrowane jako organizacja pozarządowa, jednak jej możliwości związane z ustanawianiem norm, certyfikacją i egzekwowaniem ustalonych wytycznych, są o wiele większe, niż w przypadku pozostałych podmiotów pozarządowych. Schemat działania można raczej porównać do konsorcjum, które ma silne powiązaniami z rządami krajów Unii. Dzieje się tak dlatego, że członkami organizacji są krajowe jednostki normalizacyjne z każdego kraju, oraz przedstawiciele kilku dużych przedsiębiorstw.
ISO opracowała około 340 różnych standardów, które dotyczą spraw związanych ze środowiskiem i ponad 14 tysięcy norm o charakterze ogólnym. Normy ISO zostały bardzo szybko przyjęte w skali międzynarodowej i są obecnie używane przez prawie wszystkie kraje. Wielkości kraju, poziomu rozwoju i położenie geograficzne nie ma tu żadnego znaczenia, ponieważ standardy te są identyczne dla każdego i testuje się je w podobny sposób na całym świecie.
Oznakowanie CE
Oznakowanie CE (z francuskiego Conformité Européenne – „zgodnie z dyrektywami UE”), to rodzaj deklaracji, w której producent informuje, że jego towar jest wyprodukowany zgodnie z Dyrektywami Nowego Podejścia, obowiązującymi na terenie państw członkowskich UE, Księstwa Lichtenstein, Turcji, Norwegii i Islandii. Każda za takich Dyrektyw obejmuje szeroką grupę produktów (np. zabawki) i ustala wymagania dotyczące bezpieczeństwa, jakie dany towar musi spełniać, by można go było sprzedawać na terenie państw, które są sygnatariuszami porozumienia wprowadzającego to oznakowanie. Produkt ze znakiem CE mogą być sprzedawane w tych krajach bez dodatkowych wymagań związanych z certyfikacją.
Warunkiem możliwości umieszczenia znaku CE na Twoich produktach jest:
- wyprodukowanie towaru zgodnego z zasadniczymi wymaganiami Dyrektywy, w kwestiach takich jak np. bezpieczeństwo czy wpływ na środowisko naturalne,
- przestrzeganie zakładanych przez Dyrektywę procedur kontrolnych.
W przypadku większości produktów, wystarczająca jest deklaracja producenta, który jest odpowiedzialny za zapewnienie, że wymagania zostały spełnione. Jedynie w przypadku niektórych towarów, o wysokich wymaganiach dotyczących bezpieczeństwa, należy najpierw poddać je specjalnej kontroli, w celu zapewnienia zgodności. Dokonują ich Jednostki Notyfikowane. Aktualna lista takich jednostek, dostępnych w Polsce Jest publikowana na stronie sejmowego Internetowego Systemu Aktów Prawnych, w postaci „Obwieszczenia Ministra Gospodarki z dnia 11 marca 2013 r. w sprawie informacji o notyfikowanych jednostkach certyfikujących i jednostkach kontrolujących oraz notyfikowanych laboratoriach” (http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WMP20130000328).
BIBLIOGRAFIA:
- Jedynak P., Ocena znormalizowanych systemów zarządzania jakością. Instrumenty i uwarunkowania wartości, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2007.
- Krawiec G., Europejskie prawo administracyjne, Wydawnictwo Wolters Kluwer, Warszawa 2009.
- Obwieszczenie Ministra Gospodarki z dnia 11 marca 2013 r. w sprawie informacji o notyfikowanych jednostkach certyfikujących i jednostkach kontrolujących oraz notyfikowanych laboratoriach, „Monitor Polski” 24.04.2013, [online: http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WMP20130000328].
- Poczobut J., Współczesne wyzwania prawa prywatnego międzynarodowego, Wydawnictwo Wolters Kluwer, Warszawa 2013
- Skoczyński T., Ustawa o partnerstwie publiczno-prywatnym. Komentarz, Wydawnictwo Wolters Kluwer, Warszawa 2011.