Ten temat będzie zapewne należał do najprzyjemniejszych, ponieważ płatności, o których będzie mowa, to pieniądze, które mają wpłynąć na Twoje konto.
Podstawowe rodzaje płatności w handlu to:
- gotówka,
- przelew,
- akredytywa dokumentowa,
- kredyt kupiecki,
- trata dokumentowa
To właśnie na nich – i kilku innych, mniej popularnych – skoncentrujemy się podczas tej lekcji.
Płatności gotówkowe
O ile przy zwykłej wymianie handlowej zdarza się, że ktoś płaci gotówką, to już w handlu międzynarodowym jest to forma płatności niemal nie występująca. I słusznie, wymagałaby bowiem sporządzania specjalnej dokumentacji związanej z tak nietypową, jak na XXI wiek, formą zapłaty za towar. Chodzi o to, że musimy tą sprzedaż udokumentować.
Jeżeli jednak dochodzi już do takiej transakcji, to warto zaznaczyć że może to być płatność gotówkowa z góry lub dokonana po dostarczeniu towaru. W pierwszym przypadku można sobie wyobrazić sytuację w której zamawiający osobiście przyjeżdża po towar i dokonuje płatności w kasie firmy. Drugi przypadek, to analogicznie transport po Twojej stronie. A więc Ty lub Twój przedstawiciel jedziecie do odbiorcy z towarem i na miejscu pobieracie opłatę.
Z płatnością gotówkową wiążą się jednak jeszcze inne problemy. Po pierwsze przyjmowanie płatności gotówkowych wymaga stosowania kasy fiskalnej. Jeżeli płatność byłaby dokonywana w innej walucie, trzeba mieć taką kasę, która na to pozwala. Drugi problem jest jeszcze większy i może mieć o wiele większe skutki prawne i finansowe. Chodzi bowiem o to, że zgodnie z art. 22 ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2010 r. nr 220, poz. 1447 ze zm.), jednorazowa wartość transakcji wykonywanej w gotówce nie może przekroczyć 15 tysięcy euro. Wszystkie inne zobowiązania (dotyczy to również rynku krajowego, ale jest na nim rzadziej przestrzegane) powinny być przekazywane za pomocą przelewów lub innych produktów bankowych. Trzeba być w tej sprawie czujnym, ponieważ jak zapewne dobrze się orientujesz, kursy walut ulegają niekiedy solidnym wahaniom. Jeśli więc przyjmujesz płatność w walucie obcej, to jest ona przeliczana na euro, jako walutę transferową UE, w momencie dokonywania transakcji. To właśnie ten kurs jest dla Ciebie kursem obowiązującym. Dlatego jeżeli nie chcesz ryzykować, a musisz przyjąć dużą kwotę w gotówce, zorganizuj to tak, żeby suma nie zbliżała się do wspomnianych już 15 tysięcy euro.
Na niekorzyść takich transakcji działa również fakt, że rozbicie kwoty na kilka transz, wypłacanych w gotówce, nadal jest traktowane jako jedna wpłata.
Przelewy zagraniczne
Przelew zagraniczny wciąż jeszcze jest dość popularną formą zapłaty za towar. Wprawdzie Ty chciałbyś zapewne zapłatę z góry, a twój kontrahent wolałby odroczony termin płatności, wszystko to musicie dogadać przed przystąpieniem do realizacji zlecenia. Być może uda się po prostu podzielić płatność na transze?
Warunkiem dokonania przelewu na konto jest posiadanie przez Twoją firmę rachunku bankowego z numerem w standardzie IBAN (International Bank Account Number). Jeżeli jednak planujesz sprzedaż kontrahentom zagranicznym, to na pewno masz też zarejestrowane na firmę konto walutowe, więc ten numer już posiadasz.
Akredytywa dokumentowa
Akredytywa to dużo częściej spotykana forma płatności, w obrotach zagranicznych wielu firm jest to właściwie standard. Akredytywa jest zobowiązaniem, które bierze na siebie bank Twojego klienta. Inicjatorem otwarcia akredytywy jest klient banku, czyli Twój kontrahent, który ustala z bankiem na jakich zasadach przebiegać będzie wypłacanie Ci należności za dostarczony towar. To rodzaj płatności, w której obie strony są dość bezpieczne. Ty jako wysyłający towar, mając potwierdzenie z banku swojego kontrahenta, masz pewność, że po dopełnieniu wszystkich założeń umowy, dostaniesz pieniądze. On zaś ma pewność, że dopóki Ty nie wykażesz, że wszystkie warunki zostały spełnione, bank nie przeleje Ci pieniędzy. Importer, a więc Twój kontrahent, zazwyczaj wymaga, żebyś przedstawił jego bankowi szczegółową specyfikację, którą dołączasz do przedstawianych w banku dokumentów.
Akredytywa jest bardzo wygodną formą, o ile rzecz jasna Twój kontrahent jest w stanie otrzymać taką gwarancję od swojego banku. Warto pamiętać, że w przypadku transakcji, w których w grę wchodzą jakieś dotacje państwowe lub unijne, bardzo często warunkiem otrzymania tego wsparcia jest właśnie transakcja z płatnością realizowaną w formie akredytywy.
Udzielanie kredytu
O kredycie mówimy wówczas, jeżeli klient domaga się odroczonego terminu płatności. Uzasadnienia takiego postulatu bywają różne. Jeżeli nie jest klientem końcowym i ma zamiar odsprzedać Twój towar, może twierdzić, że nie ma możliwości sfinansowania całej operacji z własnej kieszeni. Oczywiście zaciągniecie w banku kredytu kosztowałoby go więcej, stąd taki warunek z jego strony. Doświadczeni eksporterzy zalecają ostrożność w takich przypadkach, zwłaszcza jeżeli jest to dopiero początek współpracy i nie wiadomo jaka jest wiarygodność danego kontrahenta.
Nieco inaczej wygląda sytuacja, kiedy odbiorcą jest np. wykonawca usługi, w której Twój towar jest ważnym elementem. Jeżeli usługa należy do czynności wykonywanych we współpracy z sektorem publicznym, to Twój odbiorca będzie miał zapewne zapłacone za całą inwestycje dopiero po wykonaniu zlecenia, a i to może się przeciągnąć, jeżeli w grę wchodzą fundusze unijne. Na szczęście prace wykonywane w oparciu o zamówienie publiczne mają stosowne zabezpieczenia natury prawnej i w większości przypadków wyegzekwowanie płatności od takiego kontrahenta nie powinno być trudne.
Oczywiście przy dobrych, wieloletnich relacjach handlowych z zagranicznym partnerem można sobie pozwolić na tego rodzaju kredytowanie, ale nawet wówczas nie wolno lekceważyć ewentualnych negatywnych sygnałów na temat jego płynności finansowej.
Jeżeli planujesz kredytowanie sprzedaży swojemu kontrahentowi, musisz jednak dbać nie tylko o to, by mieć oko na jego finanse, ale również na swoje. Nie możesz przecież pozwolić sobie na to, by kredytowanie Twojego kontrahenta doprowadziło do sytuacji, w której Twoja firma nie będzie w stanie zapłacić wszystkich zobowiązań. Utrata płynności finansowej już niejedną firmę przywiodła na skraj bankructwa.
Traty dokumentowe
Traty to nic innego jak weksle, zwane też wekslami trasowanymi. O ile sam weksel, to znana forma papieru wartościowego, na którym wpisuje się kwotę i składa podpis, przyjmując na swoje konto obciążenie wpisaną kwotą, to weksel trasowany oznacza taki, w którym w momencie sporządzania są już wpisane najważniejsze dane. Przygotowany przez bank na zlecenie klienta weksel trasowany może być zrealizowany tylko przez wskazany podmiot (osobę lub firmę). Określona jest również suma, miejsce i czas wypłaty.
Weksle od akredytywy różnią się przede wszystkim tym, że akredytywa operuje na kredycie, udzielanym Twojemu klientowi, podczas gdy traty dokumentowe są zobowiązaniem podjętym bezpośrednio na jego koncie.
Najczęściej stosuje się jednak weksle terminowe. Są one używane często jako zabezpieczenie kredytu, jaki eksporter udziela importerowi. Jeśli więc zgadzasz się na to, by Twój kontrahent zapłacił Ci za towar z opóźnieniem, możesz uwarunkować to wystawieniem takiego weksla. W określonym terminie (np. po upływie określonej ilości dni od potwierdzenia odbioru towarów przez zamawiającego) możesz zrealizować weksel, o ile wcześniej nie został wykupiony przez Twojego kontrahenta.
Taki weksel może mieć również uwarunkowanie wykonalności zrealizowane w drugą stronę. Otrzymujesz ów papier wartościowy, ale będziesz mógł go zrealizować dopiero gdy przedstawisz w banku dokumenty potwierdzające odbiór towaru.
Co jest korzystniejsze?
Patrząc z Twojej perspektywy najkorzystniejszym rozwiązaniem wydaje się tu akredytywa, ponieważ za zabezpieczenie tej płatności odpowiada bank twojego kontrahenta. Niby przy tratach dokumentowych jest podobnie, ale może się zdarzyć, że pomiędzy wystawieniem dokumentu, a próbą jego zrealizowania przez Ciebie, z konta znikną pieniądze i wówczas bank nie będzie w stanie Ci ich przelać.
Zarówno weksle jak i akredytywy mogą mieć różne terminy płatności, wszystko zależy od tego co będzie wskazane przez osobę sporządzającą te dokumenty, czyli Twojego kontrahenta. Istnieją więc również tzw. traty a vista, czyli weksle trasowane z natychmiastowym skutkiem wypłaty. Trzeba jednak przyznać, że kupujący rzadko będzie chciał płacić w ten sposób, ponieważ nie jest to dla niego najkorzystniejsza forma płatności.
W obu przypadkach wypłata odbywa się na podstawie dokumentów, musisz więc zadbać o to, by opis weksla i akredytywy był jasny, czytelny i zawierał informacje zgodne z umową, zawartą pomiędzy Twoją firmą i firmą kontrahenta. Szczególnie ważne jest tu określenie która ze stron transakcji ma pokryć koszty prowizji bankowej, ponieważ zarówno w przypadku weksli, jaki i przy akredytywach, banki naliczają sobie opłaty, zazwyczaj są to płatności procentowe, zależące od wysokości świadczenia, na które opiewają dokumenty. Może się więc okazać, że będzie to niebanalna kwota. Zwyczajowo wprawdzie przyjmuje się, że ponosi tą opłatę strona, która wystawia zlecenie, a więc w tym przypadku dłużnik, ale zdarza się, że koszty te przesuwa się na wierzyciela, trzeba więc być ostrożnym.
BIBLIOGRAFIA:
- Kaczmarek T.T., Finanse przedsiębiorstw: teoria i praktyka, Wydawnictwo Wolters Kluwer, Warszawa 2014.
- Polska w drodze do globalnego społeczeństwa informacyjnego. Raport o rozwoju społecznym, Program Narodów Zjednoczonych do Spraw Rozwoju, Warszawa 2002.
- Szulce H., Chwałek J., Ciechomski W., Ekonomika handlu. Część 2, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2004.